БАЛАНДИЧИ

   

   Даўнюю і  цікавую гісторыю мае старажытная веска – Баландзічы, якая размешчана на усходад вескі Адрыжын, недалёка ад возера Пясчанае. З успамінаў старажыл вынікае, што яе месцазнаходжанне мянялася некалькі разоў. І ўсяму віной – пажары, якія прымушалі вяскоўцаў адбудоўваць паселішча занава. Але трохі гісторыі...

  У “Рэестры лясных  пушчаў” (дакуменце ВКЛ) успамінаецца: “Прайшлі ў 1559 годзе цераз раку Прыпяць і Піну міма Дольска і Баландзіч к Гліннай”.  Веска з’яўлялася  шляхецкім маенткам. А пазней узнік фальфарак.

   З успамінаў  старажылаў вядома, што першыя жыхары пасяліліся спачатку недалека ад возера (у паўднева-заходняй частцы). Але ў час Паўночнай вайны 1700-1721 г.г. веска была разбурана, а жыхары знішчаны і пазней  на гэтым месцы ўзніклі могілкі. Паселішча з цягам часу было адноўлена.

   Вялікае гора спасцігла жыхароў вескі ў 1812 годзе, калі  адступаючыя часці французскай арміі Напалеона спалілі вёску да тла. Жыхары адбудавалі яе, але адступілі ад папярэдняга месца на вярсту на пясчаныя дзюны. Яшчэ раз паселішча згарэла  амаль датла ў 1907 годзе  ад  пажару пасля навальніцы.

   Пасля адмены прыгоннага права ў 1861 годзе зямельныя надзелы вакол Баландзіч былі выкуплены 25 гаспадарамі. Надзелы гэтыя назвалі  грунтамі. Назвы грунтаў паходзілі часткова ад імя гаспадара, яго прозвішча, або спецыяльнасці. Напрыклад: Федоры, Клімаўцы, Каваліі другія. Лепшыя землі ў вёсцы Баландзічы належылі памешчыку Кіслоўскаму.

   Паселішча было даволі вялікае. Аб гэтым сведчыць вось такі факт. У справаздачы Баландзічскага  народнага вучылішча за 1914 год гаворыцца: “На 1 студзеня 1914 года дарослага насельніцтва: мужчын – 332, жанчын – 336, пісьменных —12, дзяцей школьнага ўзросту – 95, з іх вучыцца – 32”. Асобнае памяшканне было пабудавана ў 1911 годзе і працавалі два  настаўнікі: Праневіч (законавучыцель), закончыў Мінскую духоўную семінарыю і  Н.Арлоў (скончыў Ровенскае рэальнае вучылішча).

   Гісторыя вёскі звязана з імём вядомай мастачкі Марыі Яраславаўны Андрайковіч-Бутаўт. Яна ў 1852 годзе нарадзілася ў в.Баландзічы. Разам з бацькам, удзельнікам паўстання 1863 года пэўны час жыла на высылцы ў Расіі. У 1870 годзе навучалася жывапісу ў Мюнхене, падарожнічала па Італіі. Працавала ў галіне гістарычнай карціны і партрэтнага жанру. Аўтар карцін: “Каханоўскі над памерлай Уршулай”, “Кардынал Ян Медычы”, “Міласэрднасць каралевы Ядвігі” і іншыя. Памерла ў 1933 годзе. Творы зберагаюцца ў музеях Кракава і Варшавы.

   Першая школа ў вёсцы з'явілася ў 1910 годзе. Жыхары на ўласныя сродкі арандавалі наёмнае памяшканне пад школу, і была адкрыта пачатковая чатырохкласная школа.  Навучанне вёў адзін настаўнік і толькі на польскай мове. Галоўным прадметам быў "закон Божы". Кніг было мала. Навучанне грамаце ажыццяўлялася ў асноўным завучваннем на памяць вялікіх тэкстаў. Асвоіўшы найпростыя навыкі чытання і лісты, школу часта кідалі, бо не хапала сродкаў на аплату навучання.

   У 1938 годзе польскія ўлады пачалі будаўніцтва будынка школы. Аднак яно так і не было дабудавана.  У 1939-1940 гадах, пасля вызвалення тэрыторыі ад палякаў, навучанне ў пачатковай школе было на рускай мове. Займаліся толькі ў адной палове недабудаванага будынка.  .
   Падчас Вялікай Айчыннай вайны будынак школы быў спалены. Пасля вайны чатырохкласная пачатковая школа была ў наёмным памяшканні. У школе не хапала інвентару, не было кніг, пісалі на паперы з старых кніг. Дзяцей у школу бацькі не пускалі, таму настаўнікам даводзілася пастаянна праводзіць тлумачальную працу. 
   У 1958 годзе перавезлі частку першага будынка школы. У ім знаходзілася два класа і маленькая настаўніцкая.  Малодшыя дзеці займаліся ў школе, старэйшыя – у наёмным памяшканні. У пачатку 60-га года Адрыжынскі сельскі савет выпісаў лес на будаўніцтва школы і школу дабудавалі.  
   Пасля завяршэння будаўніцтва школы Васілёнак М. Г. разам з вучнямі заняўся азеляненнем вуліц і добраўпарадкаваннем тэрыторыі школы. Вельмі хутка былі зробленыя футбольная і баскетбольная пляцоўкі, на якіх нават дарослыя ў вольны час любілі адпачываць, з цікавасцю асвойваючы новыя гульні.
   Але самай яркай падзеяй для вучняў і ўсіх жыхароў вёскі стала залажэнне школьнага саду. На той час ва ўсёй вёсцы расло толькі некалькі дрэў у асобных дамах. 
   У весну 1969 года ў Баландзічы перавезлі будынак Дастоеўскай школы.  1969-1970 навучальны год пачаўся ўжо ў новай школе.  У школе было 10 класаў-камплектаў і навучалася 228 вучняў.  
   70-я гады - гэта складанне пяцігадовых планаў па ўсёй краіне.  Не застаецца ў баку і адукацыю. За першую пяцігодку (1970-1975 г. г.) у Баландзіцкай базавай школе цалкам вырашана пытанне аб васьмігадовым навучанні. Усе вучні актыўна ўступаюць у піянерскую і камсамольскую арганізацыі.
   У 1984 годзе ў сувязі з рэформай адукацыі пачатковая школа становіцца 4-х гадовай. Упершыню за школьныя парты селі шасцігодкі. 
   У 90-я гады ў вёсцы пачаўся адток насельніцтва. У школе пачала рэзка змяншацца колькасць вучняў. У 2003 годзе Баландзіцкая базавая школа ператворана ў пачатковую. Праіснаваўшы адзін навучальны год, школа перастала функцыянаваць.

   Галоўная вуліца ў Баландзічах носіць імя былога жыхара гэтай вёскі Сяргея Мікалаевіча Хахлачова. Чым заслужыў такі гонар выхадзец з далёкай Расіі, ажно са Сталінграда? А тым, шго гераічна змагаўся і аддаў сваё жыццё за свабоду і лепшы лёс беларускага народа. Збегшы з фашысцкага палону, Сяргей Мікалаевіч партызаніў ў атрадзе  імя Нямытава. А пасля вайны ажаніўся і застаўся ў Баландзічах. Неўзабаве Хахлачова выбіраюць старшынёй Адрыжынскага сельскага Савета. На гэтай пасадзе ён праявіў сябе, як здольны арганізатар і абаронца народа. За гэта і стаў, бы костка ў горле, для варожых недабіткаў, што хаваліся па мясцовых лясах. Не раз падкідвалі яму запіскі з пагрозамі, але старшыня застаўся верным свайму абавязку і сацыялістычным ідэалам. Тады ворагі забілі патрыёта, па-подламу, з-за вугла. Пазней рэшткі цела Хахлачова былі перанесены ў Іванава, да абеліска, а памяць пра яго засталася ў назве галоўнай вуліцы вёскі.

   У 2018 годзе - 140 жыхароў.
   Адкуль жа пайшла назва паселішча? Згодна паданню, землі ў гэтых мясцінах былі дрэнныя, кругом балоты, хмызнякі і толькі  невялікія кавалачкі зямлі на астраўках. Таму людзі тут жылі бедна, часта  наймаліся  на розныя цяжкія работы, або ішлі на промыслы. Ды і елі амаль адну “баланду”, так называемую  пахлёбку, часцей усяго з дабаўленнем лебяды. Адсюль і назва пайшла – Баландзічы.

 

Комментарии   

+2 #1 Ганна 04.11.2020 13:23
Вельмі цікава, дзякуй за артыкул!
Мая баба, калі была маленькая, жыла ў Гнеўчыцах (1926 году нараджэння). І расказвалі, калі была Польшча, што на Ардыжынскае возера пані з Варшавы прылятала на гідрасамалеце. Тады сяляне з навакольных вёсак прыходзілі на той самалет на вадзе глядзець. Можа, то была пані Кіслоўская.
І ёсць просьба: не трэба пра "варожых недабіткаў" - цяпер на Украіне пра УПА і АУН расказваюць тое, чаго нельга было казаць у СССР. Можа, і мы дажывем.
Цитировать